Dwór wiejski. [T. 1] : dzieło poświęcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w miescie mieszkającym przerobione z fr. pani Aglae Adanson z wielu dodatkami i zupełnem zastósowaniem do naszych obyczajów i potrzeb - Nakwaska Karolina, str. 32
na tak, aby króliki łatwo strawy dosiągać mogły, tam się nakładać będą zieleniny i t. p.
Podłoga musi bydź słomą bardzo suchą usłana, co wieczór nowa na starą przykłada się, zaś świeża się zupełnie nakłada dwa razy w tydzień w lecie, a raz w zimie, i wtenczas czyści się zupełnie izdebka.
Nie trzeba tu żałować słomy, bo naprzód, ie straconą nie jest, gdy się na mierzwę obraca, potem że czem lepiej będą twe zwierzęta utrzymane, tam większy będzie z nich pożytek. Drzwi od królikami będą z przeplatanego chrustu. Obok tej królikami, podług miejscowości postawić każesz drugą malutką, ale bez komórek, tam się trzymają młode do kuchni przeznaczone. W miesiąc po urodzeniu mają bydź od matek oddalone. Dla samca też trzeba zupełnie osobnej komorki i żadnej z samicami styczności, przeszkadzałyby im bowiem w pieczy macierzyńskiej. Ta komorka na cztery stopy w kwadrat i także czysto utrzymana bydź powinna, gdy jest tego potrzeba, wpuszcza się samica do niego na wieczór, a rano znów wypędza. —
Przez pięć do sześciu lat tylko są zdatne samice do rodu, — pierwsze ich kocenie w sześć miesięcy może mieć miejsce; a jeżeli więcej nad sześciorgo młodych na raz mają, dobrze jest odjąć, co tę liczbę przechodzi, inaczej matka się trawi zbytniem karmieniem i małe marnują. — Aby jak najlepszy smak nadać królikowemu mięsu, trzeba je paść różnemi pachniącemi ziołami i warzywami, dla tego trzeba im ściśle zabronić żywienia się kapustą, bulwami, rzepą, nawet ziemniakami (te ostatnie na surowo dawane także do złego smaku mięsa się przyczymają). Majeranek, trebulka, koper, pietruszka, selery, sałaty, różne buraki, marchew, w liściu i korzeniu, lucerna,
Podłoga musi bydź słomą bardzo suchą usłana, co wieczór nowa na starą przykłada się, zaś świeża się zupełnie nakłada dwa razy w tydzień w lecie, a raz w zimie, i wtenczas czyści się zupełnie izdebka.
Nie trzeba tu żałować słomy, bo naprzód, ie straconą nie jest, gdy się na mierzwę obraca, potem że czem lepiej będą twe zwierzęta utrzymane, tam większy będzie z nich pożytek. Drzwi od królikami będą z przeplatanego chrustu. Obok tej królikami, podług miejscowości postawić każesz drugą malutką, ale bez komórek, tam się trzymają młode do kuchni przeznaczone. W miesiąc po urodzeniu mają bydź od matek oddalone. Dla samca też trzeba zupełnie osobnej komorki i żadnej z samicami styczności, przeszkadzałyby im bowiem w pieczy macierzyńskiej. Ta komorka na cztery stopy w kwadrat i także czysto utrzymana bydź powinna, gdy jest tego potrzeba, wpuszcza się samica do niego na wieczór, a rano znów wypędza. —
Przez pięć do sześciu lat tylko są zdatne samice do rodu, — pierwsze ich kocenie w sześć miesięcy może mieć miejsce; a jeżeli więcej nad sześciorgo młodych na raz mają, dobrze jest odjąć, co tę liczbę przechodzi, inaczej matka się trawi zbytniem karmieniem i małe marnują. — Aby jak najlepszy smak nadać królikowemu mięsu, trzeba je paść różnemi pachniącemi ziołami i warzywami, dla tego trzeba im ściśle zabronić żywienia się kapustą, bulwami, rzepą, nawet ziemniakami (te ostatnie na surowo dawane także do złego smaku mięsa się przyczymają). Majeranek, trebulka, koper, pietruszka, selery, sałaty, różne buraki, marchew, w liściu i korzeniu, lucerna,
koniczyna tak sucha jak świeża, trawa i siano, otręby, owies, to są mniej więcej dobre dla nich pokarmy. — Najlepszy czas do ich dawania jest: bardzo rano i wieczór, trzeba, aby miano staranie przerzucać na chwilę świeże trawy, na słońcu lub wietrze, nim się je za drabinkę włoży, — bo mokre trują prawie króliki, trzeba także, aby im dawano wody świeżej i czystej, codzień odnawianej, na to stawia się małe korytko albo naczynie przydatne w bliskości drzwi, aby je napełnić można bez płoszenia zwierzątek. —
Otręby z owsem z dodatkiem soli są najlepszem pokarmem dla matek podczas, kiedy małe swe wykarmiajsi, dają się im w naczyniu piaskiem dość ciężkiem, aby go nie przewracały. Jak się tylko zabija królika, trzeba go wypaproszyć i nakłaść we środek majeranku, bobkowych
liści, bazyliku, pieprzu i soli. —
KUROPATWY I PRZEPIÓRKI.
Łatwą jest nader na wsi rzeczą, dostać kuropatew i przepiórek żywych; te bardzo snadnie też żywić i wychowywać przy domu. Daje im się ta sama, co kurczętom i kurom strawa. — Trzyma się je w komorce z okienkiem siatką drucianną opatrzonym: trzeba, aby była sucho i wysoko położona. — Okienniczka też jest potrzebną, i tę się na noc zamyka; na podłogę ściele się dostatkiem słomy, aby podagry w łapkach nie dostały, a w kąciku stawia się trochę suchego piasku albo prochu z ziemi w szufladce, (oprócz jadła, które też w piaskiem korytku dostają) na 5 cali tylko głębokiej; także wody w czystem naczyniu dość piaskiem (codzień odnawianej). — Trzeba, aby słońce było jak najdłużej w tej izdebce.
Tak utrzymywane kuropatwy i przepiorki będą tłuste
Otręby z owsem z dodatkiem soli są najlepszem pokarmem dla matek podczas, kiedy małe swe wykarmiajsi, dają się im w naczyniu piaskiem dość ciężkiem, aby go nie przewracały. Jak się tylko zabija królika, trzeba go wypaproszyć i nakłaść we środek majeranku, bobkowych
liści, bazyliku, pieprzu i soli. —
KUROPATWY I PRZEPIÓRKI.
Łatwą jest nader na wsi rzeczą, dostać kuropatew i przepiórek żywych; te bardzo snadnie też żywić i wychowywać przy domu. Daje im się ta sama, co kurczętom i kurom strawa. — Trzyma się je w komorce z okienkiem siatką drucianną opatrzonym: trzeba, aby była sucho i wysoko położona. — Okienniczka też jest potrzebną, i tę się na noc zamyka; na podłogę ściele się dostatkiem słomy, aby podagry w łapkach nie dostały, a w kąciku stawia się trochę suchego piasku albo prochu z ziemi w szufladce, (oprócz jadła, które też w piaskiem korytku dostają) na 5 cali tylko głębokiej; także wody w czystem naczyniu dość piaskiem (codzień odnawianej). — Trzeba, aby słońce było jak najdłużej w tej izdebce.
Tak utrzymywane kuropatwy i przepiorki będą tłuste
i jak kłębuszki okrągłe; dostarczą ci doskonałych przysmaków. Nie potrzebuję powtarzać, że ziemię czy piasek często odnawiać trzeba i izdebkę w wielkiej utrzymywać czystości. —
DRWALNIA. DRZEWO NA OPAŁ.
Ta na klucz zamykaną bydź powinna. Ściany jej niech będą z łat zrobione. Niech drzewo na kuchnią i do pieców któś zaufany stróżowi wydaje. Spodziewam się, iż się tak urządzisz, abyś miała drzewo suche, naprzód w lecie zwiezione, przynajmniej, jeżeli nie roczne. Nic okropniejszego, jak mokre drzewo w domu. Kucharka dwa razy tyle czasu nad niem trawi, ile potrzeba, nigdy na czas obiadu nie wygotuje; śmietankę przydymią, w pokojach naswedzą, to wszystko dla braku starania i przezorności. Wszak każdy wie, że się bez drzewa nie obejdzie, nie lepiejże myśleć o niem zawczasu, przysposobić go sobie, kazać porąbać od razu w porze najprzydatniejszej; kupić kiedy tańsze? jak dopiero sosny i dęby z lasu zwozić, kiedy w palce dmuchać przychodzi! Ale do tego trzeba pamięci, porządku i funduszów dostatecznych. Mówiąc niżej o tych, dodam rad kilka.
SCHOWANIE OGRODOWEGO WARZYWA.
Schowanie narożne warzywa ogrodowe, jako to: buraki, selery, kartofle lepszych gatunków, kapusty, kalafiory i t. p. powinno zająć twą uwagę, gdyż od dobrego zimowego ich przechowania zależy nietylko wygoda domowa, ale i pomoc do paszenia bydląt, przez ośm miesięcy w roku. To więc schowanie trzeba, aby było suche i ile możności wolne od wielkiego mrozu. Najlepsze są sklepione w ziemi, ale jeżeli podobnych nie masz, staraj się
DRWALNIA. DRZEWO NA OPAŁ.
Ta na klucz zamykaną bydź powinna. Ściany jej niech będą z łat zrobione. Niech drzewo na kuchnią i do pieców któś zaufany stróżowi wydaje. Spodziewam się, iż się tak urządzisz, abyś miała drzewo suche, naprzód w lecie zwiezione, przynajmniej, jeżeli nie roczne. Nic okropniejszego, jak mokre drzewo w domu. Kucharka dwa razy tyle czasu nad niem trawi, ile potrzeba, nigdy na czas obiadu nie wygotuje; śmietankę przydymią, w pokojach naswedzą, to wszystko dla braku starania i przezorności. Wszak każdy wie, że się bez drzewa nie obejdzie, nie lepiejże myśleć o niem zawczasu, przysposobić go sobie, kazać porąbać od razu w porze najprzydatniejszej; kupić kiedy tańsze? jak dopiero sosny i dęby z lasu zwozić, kiedy w palce dmuchać przychodzi! Ale do tego trzeba pamięci, porządku i funduszów dostatecznych. Mówiąc niżej o tych, dodam rad kilka.
SCHOWANIE OGRODOWEGO WARZYWA.
Schowanie narożne warzywa ogrodowe, jako to: buraki, selery, kartofle lepszych gatunków, kapusty, kalafiory i t. p. powinno zająć twą uwagę, gdyż od dobrego zimowego ich przechowania zależy nietylko wygoda domowa, ale i pomoc do paszenia bydląt, przez ośm miesięcy w roku. To więc schowanie trzeba, aby było suche i ile możności wolne od wielkiego mrozu. Najlepsze są sklepione w ziemi, ale jeżeli podobnych nie masz, staraj się
przynajmniej mieć je sufitowane i murowane o dwóch do trzech stop grubości z podwójnemi drzwiami. Równie tu jak w schowania na owoce i lodowni najbardziej wpływu powietrza przestrzegać trzeba, ono bowiem przyspiesza wegetacyą, a przez to szkodzi zachowaniu warzywa. Ziemia w tem miejscu powinna bydź dobrze ubita.
W miejscu podobnem można ziemniaki do nowego zbioru dochować, wtedy, kiedy w wilgotnych piwnicach zaledwie do S. Jana dotrzymać je podobna.
SCHOWANIE NA SIANA I SŁOMĘ.
Chcąc mieć pod ręką słomę i siano potrzebne na wyżywienie twych domowych zwierząt, miej oddzielne przy dworze schowanie; jest to nawet wygodniej, jak częściami zwozić z stodoły; mniej pracy i czasu kosztuje. Niech tylko będzie dozór, aby próżno nie marnowano tak użytecznego i drogiego dobra, a miejsce suche z należytem przewiewem snadniej możesz i sama dopilnować i dla służących będzie ulga.
SZOPKA.
Szopka jest niezbędnie potrzebną przy porządnym wiejskim doma, dla tego lepiej, aby obszerną była. Często ją zupełnie otwartą robią; lepiej jednak, kiedy przyparta do parkanu, tylną ścianą. Poddasze utrzymują słupy o 6 lub 8 stop, od siebie odległe i dość mocne, aby całą unieść budowę.
Pod tą szopką niech będą deski suche i drzewo do ciesielki służyć mające i do naprawy domowych budowli potrzebne. Trzeba je na boku ułożyć kazać podług szerokości i długości, aby od razu znaleść, co będzie potrzeba.
Tam także każ składać wszystkie ogrodnicze narzę-
W miejscu podobnem można ziemniaki do nowego zbioru dochować, wtedy, kiedy w wilgotnych piwnicach zaledwie do S. Jana dotrzymać je podobna.
SCHOWANIE NA SIANA I SŁOMĘ.
Chcąc mieć pod ręką słomę i siano potrzebne na wyżywienie twych domowych zwierząt, miej oddzielne przy dworze schowanie; jest to nawet wygodniej, jak częściami zwozić z stodoły; mniej pracy i czasu kosztuje. Niech tylko będzie dozór, aby próżno nie marnowano tak użytecznego i drogiego dobra, a miejsce suche z należytem przewiewem snadniej możesz i sama dopilnować i dla służących będzie ulga.
SZOPKA.
Szopka jest niezbędnie potrzebną przy porządnym wiejskim doma, dla tego lepiej, aby obszerną była. Często ją zupełnie otwartą robią; lepiej jednak, kiedy przyparta do parkanu, tylną ścianą. Poddasze utrzymują słupy o 6 lub 8 stop, od siebie odległe i dość mocne, aby całą unieść budowę.
Pod tą szopką niech będą deski suche i drzewo do ciesielki służyć mające i do naprawy domowych budowli potrzebne. Trzeba je na boku ułożyć kazać podług szerokości i długości, aby od razu znaleść, co będzie potrzeba.
Tam także każ składać wszystkie ogrodnicze narzę-