Dwór wiejski. [T. 1] : dzieło poświęcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w miescie mieszkającym przerobione z fr. pani Aglae Adanson z wielu dodatkami i zupełnem zastósowaniem do naszych obyczajów i potrzeb - Nakwaska Karolina

" DWÓR WIEJSKI.   dzieło poswięcone gospodyniom polskim, przydatne i osobom w miescie mieszkającym przerobione z francuzkiego Pani Aglaë Adanson z wielu dodatkami i zupełnem zastosowaniem do naszych obyczajów i..." (strona 1)

" tło, kształcąc rozum, umysł i serce, lepiej i snadniej pełnić obowiązki i uprzyjemniać życie tym, co nam są mili. W dziele mojem, do którego za wzór wzięłam książkę, miana za najlepszą w tym przedmiocie, to kraju, gdzie ich nie..." (strona 2)

" WSTĘP. Powziąwszy zamiar mieszkania na wsi, (bo nie nazywam mieszkaniem, wyjechanie z miasta na trzy lub cztery miesiące) uzbrój się zawczasu przeciwko wszelkim trudnościom Jakie będziesz miała do zwalczenia, gdy jakąkolwiek zmianę..." (strona 3)

" nawet w większem się one wydadzą świetle. Staraj się uczciwie podobać, nie przez stroje i błahe rozmowy, ale przez obraz kobiety ozdobnej porządkiem i staraniem około siebie. Skromność i ochędóstwo wyszukane i w najobszerniejszej..." (strona 4)

" przechadzkę, do ogrodu lub do gospodarstwa, miej grube, ieżeli masz sadzić albo siać kwiaty, bierz stare białe, które już nie będąc do użycia, jeszcze ci te oddadzą przysługę. Do rozdawania podwieczorku i do prac ręcznych są..." (strona 5)

" mówiąc o niej w szczególności, Jam ci przepis, aby tychże się ustrzedz. Do ogólnej wygody domu należy nieodbicie, aby były wychody osobne dla państwa, i dla męszczyzn i kobiet służących, aby jedni przez drugich nie przechodzili, aby..." (strona 6)

" z domowych wstając od stołu dzwoni, i wszystkocicho porządnie i godnością się odbywa. APTECZKA CZYLI CHOWALNIA.   Opiszę ci tu rodzaj Apteczki różniący się od tych, które u nas zwykle się znajdują. Obok jadalni starać..." (strona 7)

" dano, wypiła ją z szklanki krzyształowej, tylko co z bawialni wziętej; jakiż był jej przestrach, gdy ujrzała na dnie kilkanaście szpilek, które ktoś tam wrzucił, a które śmierć jej przynieść, mogłyby były ! Jużem to nie raz..." (strona 8)

" POKÓJ SYPIALNY. Gdybyś nowy dom stawiać miała, radziłabym ci zawsze przyjąć zwyczaj Angielski, prawie w całej Europie już upowszechniony: mieścić pokoje, bawiałny, jadalny, chowałnią czytelnią, gościnne, i kuchnią z kredensem,..." (strona 9)

" muje, i te, które ma włożyć, porządnie ułożone. Nie pozwalaj nigdy, aby czy Bona czy Mamka jadła, brudy, i nieporządki w łożko kładła. Nasz lud jest tak do tego nawykły, że trudno go odzwyczaić, od dawno nabytych nałogów. Ale..." (strona 10)

" U nas są ludzie czasem dość niedelikatni, aby zatrzymywać cudze dzieła. Zamykaj twe książki, jeżeli je chcesz mieć w porządku. Na stole w środku czytelni umieszczaj słowniki, pisma czasowe, ostatnie dzieła, ryciny ołowki, drewniany..." (strona 11)

" robią i nigdy ani nic im nie zginęło, ani się popsuło, ani nic nie odmieniono, Jak się niektórzy o to obawiając, tymczasem u siebie najczęściej straty ponoszą, bo ile przechowane futra, w kilka lat wyrzucić trzeba. Kuśnierzowi poleć..." (strona 12)

" powadzić go tylko trzeba i nigdy samowolnie od ustanowionych prawideł nie odstępować. Z resztą jeżeliś młoda, musisz mieć starszych krewnych, u których raczej, ty przebywasz, jak oni u ciebie; jeżeliś starsza, miałaś więcej czasu i..." (strona 13)

" żeli ci się to zbytkownem nie zdaje i materac, kołdrę ciepłą wełnianą w czworo złożoną i piernacik. Dla czego ludziom odmawiać niewinnej wygody? Człowiek dobrze wywczasowany, chyższy do pracy. Zdrowie idzie za ochędostwem, jeżeli..." (strona 14)

" Ognisko niech będzie obszerne z kapturem dosyć wysokim, aby sobie głowy nie trącać lub czepka nie walać. Niech w nim wisi łańcuch z dwiema hakami do zawieszania saganków żelaznych, jednego na rosół, drugiego na wodę do jarzyn...." (strona 15)

" pieczeń od ognia! Wszakże za mierną zapłatę, masz przynajmniej pociechę spania spokojnie w swej zagrodzie. Duże kamienne lub dębowe koryto, osadzone bydź winno w murze, do którego rynewka, jakem mówiła wyżej dochodzi, a w to koryto..." (strona 16)

" tej nudnej ująć mozoły. Mierność zawsze i wszędzie jest najpożądańszym stanem rzeczy. Dobry to zwyczaj dawania przy wyprawach raczej srebro i bieliznę, jak blondyny i fraszki! Pierwsze trwają, można mówić, wiecznie, drugie są..." (strona 17)

" Jeżeli płótno dróciane masz, to je trzeba kazać farbą olejną pociągnąć, aby drót nie pordzewiał. Drzwiczki każ zawsze zamknięte trzymać, choćby w niej nic nie było, aby tam much nie naszło. W spiżarni trzymać będziesz to, co..." (strona 18)

" ten się owiczuje pargaminem lub pęcherzem i gotuje w zimnej wodzie słomą otaczając, aby się nie przewracały. Do użycia słoj się otwiera i owoc w kompucie daje, lub tylko cukrem posypuje. Brzoskwinie są wtedy zupełnie jak świeże...." (strona 19)

" widać, że samiec ma dziób szerszy; kiedy jeszcze piórka ma młode nie obrosłe, już się wznosi na nóżkach, klapie dziobem, jak by dla obrony, gdy przeciwnie smica jest bojaźliwą i chowa się, gdy się kto do niej zbliży. Poźniej gdy..." (strona 20)

" ich raczejby szał turecki kupić sobie pozwoliła, a mąż jej prędzejby sto butelek Szampana wypił, jak gdyby mieli do domu sprawić wannę miedzianną. Gdybym się zaś poważyła radzić im urządzenie Łazienki na wzór Dianabad w Wiedniu,..." (strona 21)

" MLECZARNIA, MASŁO, SER I T. D.   Staranie około mleczarni całą twą uwagę ściągać powinno; stopień ciepła w tejże jest nader ważną rzeczą; ten nie powinien przewyższać 12 stopni (Reaumura) w lecie a niżej iść nad 8 w..." (strona 22)

" Wierz mi, że lepiej wyjdziesz nierównie, dając paszę należyta, dwom lub trzem, jak trzymając podwójną liczbę złych, niedojnych, dla których tylko miejsce i czas marnie poświęcać trzeba. Dwie krowy dobre, utrzymane ciągle na stajni,..." (strona 23)

" rumieni, wyjmiesz ostrożnie. Chleb nim się wstawia, powinien bydź w bochenkach trochę na wierzchu popękany. To znak, że już się ciasto ruszyło. Gdyby rosło w piecu, nadtoby wygórowało, a potem opadło. Po chlebie piec na różne..." (strona 24)

" dobra wodę. Co się tycze zdrowia, będę o niej w Tomie III. mówiła tu zaś dodam, Iż oprócz wody do picia i kuchni potrzebna jest woda do pojenia zwierząt domowych i do prania. Do picia jest najlepsza źródlana, jak każdemu wiadomo, ale..." (strona 25)

" dają, nie doją ich nigdy trzy razy w dzień. Co dwanaście godzin miarkować należy udój. Jeżeli wymiona mają za małe można przez miesiąc krowy po ocieleniu udając. Wymie przed dojeniem trzeba wymywać wodą zimną w lecie letnią zaś..." (strona 26)

" wideł co do utrzymania koni, stosować się należy do ich Biły, zdrowia i pracy, nadto położenia okolic. Jeżeli ci łatwo przyjdzie, mieć osła do prac ogrodowych, radzę ci trzymać jednego, a nawet i parę; daj im miejsce w stajni, nie..." (strona 27)

" w szerz, a jeden w dłuż, aby ich można pięćdziesiąt umieścić wygodnie. Bardziej skupione biją się i zrzucają na ziemię, Aby kury były w dobrym stanie, trzeba, aby się dobrze wysypiały. Grzędy, na których siadać mają najlepiej,..." (strona 28)

" jasny dowód, że wszystko w przyrodzeniu potrzebuje porządku. — Gdybyś była dość dobrą gospodynią i dość rano wstawała aby bydź przy kurniku, gdy pierwszy raz kuryjadło swe dostają, bawiłoby cię jaja z gniazd wybierać i mieć..." (strona 29)

" niesienia. — Jeżeli masz przez miesiąc liczbę dostateczną jaj na młode, które mieć zechcesz, oddalić każesz kaczora, aby go kaczki nie słyszały, ani nie widziały, inaczej będzie im przeszkodą do siedzenia. — Każesz je żywić i..." (strona 30)

" indyków, osobliwie we wsiach oddalonych od miasta, nie jest odpowiadającą pracy i kosztom, których wymagają. — Co do nich, jak i do wszelkiego drobiu, radzę ci: nie trzymaj go koło domu, lecz jeżeli miejsca nie masz po temu na..." (strona 31)

" na tak, aby króliki łatwo strawy dosiągać mogły, tam się nakładać będą zieleniny i t. p. Podłoga musi bydź słomą bardzo suchą usłana, co wieczór nowa na starą przykłada się, zaś świeża się zupełnie nakłada dwa razy w..." (strona 32)

" dzia. Te na miejsce właściwe składać powinni robotnicy, każdą razą, co je potrzebować będą. Wielka w tym wygoda, bo jeżeli przypomnisz sobie, ile robotnicy tracił czasu na szukaniu narzędzi, uznasz słuszność akuratności, w tym..." (strona 33)

" wystawiony wysycha, w tym zaś dole prędzej do fermentacyi przychodzi; nie dobrze jest jednak, aby zbyt spadzisto szedł na dół, boby cały mokra na spodzie osiadał, a reszta mierzwy zimną zostawała. Dół podobny radzę ci mieć i przy..." (strona 34)

" ci także nader potrzebna, bo niedość cos pięknego postawić, trzeba toż utrzymać ciągle w tym stanie. W tym to względne najtrudniej ci będzie zwalczyć złe nałogi nasze. Ileż to u nas pięknych nowych na oko budowli, w kilka lat..." (strona 35)

" to nie idzie. W tamtych krajach szanowanie prawa własności do najwyższego posunięte stopnia, (czy to w skutku surowości praw, czy w skutku wygórowanej między ludem oświaty, religijności i moralności: sprawia, iż dosyć jest przy..." (strona 36)

" kup sobie ogrodniczą książkę, a od roku do roku własnem zbogacona doświadczeniem, coraz do większej posuwaj doskonałości warzywa, drzewa i rośliny. — Aby ci ogrodnik z serca doglądał i tarał się o twe dobro, trzeba, aby w tem..." (strona 37)

" Z jednej strony na środku stał fortepian, z drugiej stół okrągły krzesłami otoczony, przy którym z wielką przyjemnością siedzieć, wśród tych woni i kwiatów. — Rośliny wijące się w około murów otaczały różne..." (strona 38)

" gospodyniach wiejskich pewnie 90 może z mei rady korzystać, niech więc korzystają. Także i co do robot nie jedną możesz sama przedsiębrać i lepiej, gustowniej i bardziej do własnego smaku, od panny urządzić w stroju twoim. Ileż razy..." (strona 39)

" Bonę do dzieci starszych, i mamkę, kiedy tego potrzeba wymaga. Jeżeli zaś dużo przyjmujecie gości, a maź twój jeździ w drogi, miejcie i drugiego służącego, rodzaju strzelca, nadto ogrodnika. — Pokojowa naturalnie musi być uczciwa,..." (strona 40)

" gospodarsko-kuchennemi sprawami zająć się może. czy to soleniem mięsa, czy przyprawianiem półgęsków, czy robieniem kiełbas i kiszek, czy jakiemi innemi pracami. Konfitury pod twem okiem zawsze każ smażyć, albo przy kim v. twoich...." (strona 41)

" była, — albo sama swym majątkiem rządzącą panną. — musisz i tym szczegółem się zająć. — Opisałam ci już, mówiąc o stajni i wozowni, główne zatrudnienia woźnicy. — Przechodź się często to po stajni, to do wozowni..." (strona 42)

" co dwa tygodnie, jest bardzo dostatecznie prać bieliznę. — We Francyi j Szwajcaryi tylko raz do roku po dużych domach piorą, — najwięcej dwa. — Ale to mojem zdaniem niejest dobry zwyczaj. — W artykułach o bieliźnie i praniu, w..." (strona 43)

" nabiera się przez sprawiedliwość i rozsądek, utrzymuje się zaś przez jednostajność charakteru. Ta władza jest nieodzowną dla pani, która musi przewodniczyć ludziom grubego wychowania, a którzy tylko przez siłę męzką nawykli być..." (strona 44)

" granicą, gdzie ludzie do tego nawykli. Jestto zresztą słuszną rzeczą, aby człowiek, niemający majątku, ani własnej siedziby, naprzód o zmianie losu wiedział. I od nich też wymagaj podobnie wymówienia ci służby, abyś także czas..." (strona 45)

" Jedząc o drugiej, już niema dość czasu, osobliwie podczas krótszych dni, — aby po obiedzie rozpocząć nowe zatrudnienia, i tego też nikt u nas nie czyni; azatem paro tylko godzin, każdego dnia cokolwiek umysłowo pracować można, a..." (strona 46)

" gospodynie rumieniące się na żądanie sług, jakiego przedmiotu gospodarskiego, — jakby jaki występek popełniły. Aby więc sobie i gościom tej ująć nieprzyjemności, a bardziej jeszcze straty czasu, urządź się tak, abyś dla..." (strona 47)

" wszystko winno być na ogólny stos nieczystości wynoszone najmniej co wieczór. Śmieci bardzo nawóz poprawiają, nie trzeba więc pominąć i tej sposobności polepszenia gospodarskiego bogactwa, a razem porządku. Jeżeli słudzy nie chcą..." (strona 48)

" będzie potrzebnem, swoim potem nożykiem smaruje masło. Chleb i bulki mogą być cienko pokrajane, ale nie smarowane przez służących, co Iakże nie bardzo jest czystem. Jeżeli bulek świeżych nie masz, każ starsze na małym umyślnie do..." (strona 49)

" jak zły humor, dla tego proszę cię: staraj się i siebie i swych domowników w dobrej myśli, przy jadle utrzymywać! Przy stole nigdy nie łaj dzieci i jak mówiłam służących, nie sprzeczaj się z mężem, nie wszczynaj rozpraw..." (strona 50)

" W domach, gdzieby o 12. obiadowano, należałoby oczywiście jadać wieczerzą. — W takim razie radziłabym ia dawać wcześniej między 5. a 6. — gdyż późna wieczerza i niezdrowa, i zmusza do rożnych przekąsków między nią a obiadem,..." (strona 51)

" daleko jest rozsądniej, dawać córkom więcej bielizny, jak sukien których krój się zmienia, tak ie czasem po roku już do niczego niezdatne. — Całej bielizny twej i dzieci, miej dokładny i szczegółowy spis. — Co do naprawy prostej..." (strona 52)

" żej wzmiankowanej, w tem należy ci być nader baczną i ostrożną, bo przesadziwszy popiołem, całą bieliznę mogłabyś zniszczyć. Gdy się nasypie popiół i równo wszędzie rozłoży, nalewa się woda pomału i stopniami, aby się..." (strona 53)

" mieć własną, spuszczać się nie można, bo często zawiedzie. Wreście choroba, oddalenie, śmierć, mogą zamącić interessa, i w najgorszy nieład wtrącić majątek, a dzieci twe lub krewnych w tysiączne trudności wprowadzić. Wszelkie..." (strona 54)

" na rozbiór wszelkich interesów. Tak jak przygotowanie do śmierci jest powinnością chrześcianina, tak rzut oka na położenie majątkowe jest obowiązkiem Ojca i Matki familii. Przebiegniesz więc myślą wszelkie sprawy, porządnie..." (strona 55)

" mieć nie możesz. Znajdziesz tu niżej spis lekarstw użytecznych w domu, równie jak najskuteczniejszych ziół, które trzeba, abyś u siebie suszyć kazała, albo zadobywała razem u zielnikarzy. Co do użycia onych i w jakich..." (strona 56)

" Miodu topionego słój duży. Pijawek w buteleczce przynajmniej z dziesięć, te się trzymają, w czystej wodzie w miejscu nie zbyt zimnem. Woda się co dzień odmienia. PŁÓTNO POTRZEBNE DO OPATRYWANIA RAN   Kawałki długie i..." (strona 57)

" dzenie drzew na grobli, jak niektórzy twierdzą, bo woda sącząc się przez korzenie, nakoniec meat sobie utworzy i wszystko poprzerywa. Przy końcu jednym grobli drugi się kopie rów, którego głębokość powinna być w proporcyi 7...." (strona 58)

" umiejących czytać po polsku jest zbyt małą, aby ich dzieła na korzyść im wyszły. — Ale przynajmniej niech ci, którzy są w stanie zakupowania książek, nie ograniczają się na" pożyczaniu, a najczęściej na podarciu, rozerwaniu..." (strona 59)

" około niej. — Każ więc postawić pszczelnik, w miejscu drzewami ocienionem; — oddalony ile możności od zabudowań, gdzie się bydło znajduje. Nietylko dla tego, że pszczoły, gdy się roją, napadłszy jakie bądź zwierzę, pastwią..." (strona 60)

" Skoro wszystkie liszki zamkniętemi będą w swych jedwabnych orzechach, co zwykle w przeciągu tygodnia się odbywa, trzeba abyś te orzechy ostrożnie odejmowała; w trzy dni potem, — zostawiwszy podług potrzeby tyle ich aby ci na rok..." (strona 61)

" wnie więcej daje. Ten środek lepszy, jak lawatywy męczące, a najczęściej nie sprawiające skutku żadnego. Pod czas prześcielania łóżka materac na przemianę, nie powinien być wynoszony na strych, albo gdzie zimne lub wilgotne miejsce,..." (strona 62)

" tak szeroka jak zwykła; wielki i ciężki kamień jest między nią a drugą deską, w której osadzony krzywo kij; ściśnięta dwoma być musi żelaznemi pasami. Tak dobrze wyciera posadzkę, jak najlepszy froter, a nic prawie nie męczy...." (strona 63)

" oko jest wszystkiem dla dlzieci! Bona będzie uważniejszą w twej obecności i serwetki nie zapomni zawiązać I przeżegnać kazać, i służyć im będzie cierpliwiej i baczniej. Dzieci zaś w twej przytomności czyściej i grzeczniej się..." (strona 64)

" mi: Mam żonę i 13 dzieci już dorosłych, — a nigdym w życiu papilota nie widział! Sama zajmować się winnaś: utrzymaniem bielizny i rzeczy dziecinnych, nie powierzając tego nikomu. Rano po śniadaniu i wydaniu wszelkich potrzebnych na..." (strona 65)

" gą, o nich dostatecznego mieć wyobrażenia, i o tej nędzy i boleściach, którym się przypatrzyć trzeba, aby im uwierzyć! — Są położenia, przez które samabyś przechodzić musiała, aby urzuć" ile są okropne!... Jeżeli cię więc..." (strona 66)

" szafować bez potrzeby nie ma obowiązku. Ale gdyby przyszła straszna chwila, Boie broń głodu, nieurodzaju, miałabyś, jak ów Józef w Egipcie, czem wyżywić braci bliźnich. Do tego nie trzeba, jak mi to nie jeden może zarzuci, trzymać..." (strona 67)

" Jeżeli ci matki znosić zaczną różne dary, co się trafia, osobliwie w niektórych okolicach, te odbieraj, aby je nie martwić, ale wartość onych, natychmiast im oddawaj, aby nie myślały, że ci płacić mogą lub muszą; lecz zamiast..." (strona 68)

" znaczonej z tych wszystkich fantów stanowiły. Do tych dodałabyś jeszcze dla pomnożenia liczby szęśliwych wygraną, mało kosztowne drobiazgi np. sztocce, lichtarze, zwierciadełka, nożyczki, naparztki, papier igieł, nici do szycia,..." (strona 69)

" talista, — niema pod ręką tych ułatwień do dobrzeczynienia, jakie ma ubogi chociaż dziedzic, a nawet i dzierżawca, na wsi polskiej. Sądzę, iż każda bogobojna gospodyni będzie miała zapas tychże pomysłów, i ie nie omieszka..." (strona 70)